Eylemin gerçekleştiğini bildiren cümleler olumlu, olumsuzluk eki veya sözcüğü içerenler olumsuz cümledir.

Yan cümlecik (fiilimsi, ki, -se, alıntı) içeren ve tek bir temel yükleme bağlı olan cümleler birleşik cümledir. Yüklemi çekimli bir fiil olan cümleler fiil cümlesi, isim veya isim soylu sözcük olanlar ise isim cümlesidir. Yüklemi çekimli bir fiil olan cümlelere 'fiil cümlesi', isim soylu sözcük olanlara ise 'isim cümlesi' denir. Yapılarına göre cümleler; basit, birleşik, sıralı ve bağlı olmak üzere dört ana başlıkta incelenir. Fiilimsi içeren her cümle 'girişik birleşik cümle' kabul edilir; fiilimsi yan cümlecik görevindedir. Yapısına göre cümleler; basit, birleşik, sıralı ve bağlı olmak üzere dört ana başlıkta incelenir. Girişik birleşik cümlelerde temel yargı dışında en az bir fiilimsi (yan cümle) bulunur. Sıralı cümlelerde birden fazla yüklem, virgül veya noktalı virgül ile birbirine bağlanır.