İlk Türk İslam devletlerinde hukuk, şer'i ve örfi olmak üzere iki ana esasa dayanmıştır.

Karahanlılar, Türkçeyi resmî dil yaparak ilk Türk-İslam edebi eserleri (Kutadgu Bilig) veren devlettir. Büyük Selçuklular, Nizamiye Medreseleri'ni kurarak devlet memuru yetiştirmeyi ve Sünni İslam'ı yaymayı hedefledi. Türk-İslam devletlerinde kervansaraylar, ticaret yolları üzerinde güvenliği ve konaklamayı sağlayan önemli mimari yapılardır. İkta sistemi, toprağın gelirini hizmet karşılığı dağıtıp asker besleyen ve üretimi artıran bir Türk-İslam idari modelidir. Türk-İslam devletlerinde vakıflar, eğitim, sağlık, imar gibi sosyal ve kültürel hizmetleri finanse eden kurumlardı. İlk Türk İslam devletlerinde yönetim anlayışı, eski Türk geleneklerindeki "kut" ile İslami devlet prensiplerini harmanlamıştır. Medreseler, İlk Türk İslam devletlerinde bilimsel ve dini eğitimin verildiği önemli yüksek öğretim kurumlarıydı. Türk İslam devletlerinde hukuk sistemi, şer'i (İslami) ve örfi (geleneksel Türk) hukuk olmak üzere iki ana kola ayrılırdı.